ΜΝΗΜΕΣ ΠΟΙΜΕΝΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ  Θ. ΚΑΛΑΝΤΖΗ

του Φωτίου Δημητρόπουλου, φιλολόγου - τ. δ/νού Πειραματικού Γυμνασίου - Λυκείου Παν/μίου Πατρών

   Μια μελέτη λαογραφίας είναι πάντοτε ενδιαφέρουσα και επιβεβλημένη. Ιδιαίτερα όταν η έρευνα στρέφεται σ΄ έναν κόσμο που χάνεται και συμπαρασύρει στο κενό πολλές φορές τους ανθρώπους του με το όραμα μιάς χίμαιρας ή στο πλαίσιο της νέας τάξης πραγμάτων ή στην παθητική ανάμνηση μιας άλλης εποχής. Και φυσικά έχει μεγάλη σπουδαιότητα όχι τόσο για τον όγκο των πληροφοριών και την καταγραφή των δεδομένων που παρέχει αλλά κυρίως γιατί αναδεικνύει το ήθος και τη νοοτροπία των προγόνων, τη λαϊκή σοφία τους, τη στάση της ζωής τους απέναντι στα προβλήματα που αντιμετώπιζαν και συντελεί στην απαραίτητη σύνδεση του παρόντος με το παρελθόν, στην άντληση διδαγμάτων και στη συνειδητοποίηση της ιστορικής μνήμης και συνέχειας.

   Σ΄ αυτό ακριβώς αποσκοπεί και ανταποκρίνεται η μελέτη του Θανάση Καλαντζή, που αποτυπώνεται στο νέο βιβλίο του "ΠΟΙΜΕΝΙΚΑ Ασπροποτάμου Πίνδου". Ο Θ. Καλαντζής, φιλόλογος και κάτοικος Πατρών, κατάγεται από τον Ασπροπόταμο Τρικάλων και είχε κάθε λόγο ν΄ ασχοληθεί μ΄ ένα τέτοιο θέμα και γιατί αγάπησε τον τόπο που γεννήθηκε και γιατί έζησε τα πρώτα του χρόνια με τα ήθη και έθιμα του τόπου του και γιατί δέθηκε με τις μυρωδιές της γης των ποιμένων και γιατί βέβαια νοσταλγεί βιώματα ανεξίτηλα στη μνήμη του αλλά κυρίως γιατί ένιωσε και νιώθει το χρέος του και ως φιλόλογος και ως άνθρωπος.

   Στα "Ποιμενικά" του ο Θ. Καλαντζής κατορθώνει να συμπυκνώσει σε 240 σελίδες τη ζωή των ποιμένων με όλα τα συνεπακόλουθά της, όπως αυτή, με αφετηρία τη βαθιά Ελληνική αρχαιότητα και ύστερα από το πέρασμά της στα χρόνια του μεσαίωνα, σχηματοποιήθηκε στην ελληνική ορεινή γη τους τρεις τελευταίους αιώνες. Και θα συναντήσει κανείς πράγματι, όχι απλώς κοινά στοιχεία, αλλά πανομοιότυπα της κτηνοτροφικής ζωής που περιγράφει ο Θ. Καλαντζής με εκείνα της Ομηρικής Οδύσσειας, διαπιστώνοντας για μια ακόμα φορά τις σταθερές συντεταγμένες του νομαδικού ποιμενικού βίου αφενός και αφετέρου την ταυτότητα των Ασπροποταμιτών ή όποιων άλλων βοσκών με ΄κείνους που έζησαν σ΄ αυτές τις κακοτράχαλες πλαγιές της πατρίδας μας εδώ και δυόμιση ή τρεις χιλιάδες χρόνια.

   Το βιβλίο του Θ. Καλαντζή είναι αρκετά κατατοπιστικό γι΄ αυτή τη ζωή και γραμμένο όχι μόνο με επιστημονική ευσυνειδησία αλλά και με πολύ μεράκι για τα περιγραφόμενα. Χάρτες, φωτογραφίες και άλλες εικόνες, λεξιλόγιο, ερμηνευτικό της γλώσσας των τσομπάνων και πλούσια βιβλιογραφία (κυρίως για την ποιμενική ζωή της περιοχής) συμπληρώνουν την συστηματική καταγραφή του υλικού του συγγραφέα. Κοπάδια και τσομπαναραίοι, μαντριά, στάνες και στρούγγες, λιβάδια κατσάβραχα και χειμαδιά, η ζωή των ζώων, γεννητούρια, βοσκή, σαλάγισμα, άρμεγμα, κούρεμα, κουδούνια και γκλίτσες, ζωοκλοπές και πάλη με τα στοιχεία της φύσης, τα οικόσιτα ζώα, ένας ολόκληρος κόσμος που τροφοδότησε τον ελληνικό λαό χιλιάδες χρόνια ξετυλίγεται με πολλή αγάπη στις σελίδες του βιβλίου - από έναν άνθρωπο ο οποίος πρόλαβε να γευτεί τη μυρωδιά του στα παιδικά του χρόνια - για όσους έχουμε μια αμυδρή του εικόνα από ξεχασμένες και φθαρμένες ασπρόμαυρες ταινίες του Ελληνικού κινηματογράφου ή από διηγήσεις προφορικές των παππούδων μας ή και ατυπωμένες σε λογοτεχνικά κείμενα της προ-προηγούμενης γενιάς.

   Αυτός ο κόσμος είναι το φυσικό και αισθητικό δεδομένο του Θ. Καλαντζή για να οικοδομηθεί και η περιγραφή του κοινωνικού και πολιτισμικού βίου που δημιουργήθηκε στο περιβάλλον του. Ταξινομημένα σε ξεχωριστά κεφάλαια παρελαύνουν στις σελίδες του βιβλίου όλα τα στοιχεία της κοινωνικής και πνευματικής ζωής που συνάντησε και κατέγραψε ο συγγραφέας: Τα παιδιά και τα παιχνίδια τους, το σχολείο τους, οι γυναίκες με την ενδυμασία τους και το νοικοκυριό τους, οι ασχολίες στο χωριό, η παραγωγή των τυροκομικών προϊόντων, οι παραδόσεις, οι προλήψεις και τα ξόρκια, η λαϊκή ιατρική και η λαϊκή μετεωρολογία, οι θρησκευτικές γιορτές πλαισιωμένες με τις λατρευτικές συνήθειες και τις δοξασίες της άδολης πίστης των τσοπάνων, οι διασκεδάσεις τους με τη θρυλική πλέον φλογέρα ή την σιδερένια βαρύτονη τζαμάρα ( σήμερα όργανα μουσικής "υπό εξαφάνιση" αφού τα τρανζιστοράκια της δεκαετίας του '60 και τα smartphone ή τα tablets της νέας χιλιετίας τα αντικατέστησαν !) ακόμα και η τέχνη τους όπως η ξυλογλυπτική με τα περίφημα ξύλινα χρηστικά κατασκευάσματα διακοσμημένα με σκαλίσματα λαϊκής επινόησης και έμπνευσης από τη φύση και τη θρησκευτική παράδοση και η δημώδης ποίηση με τα αυθόρμητα λαϊκά στιχουργήματα, σκωπτικά τα περισσότερα καθώς επίσης παροιμίες αινίγματα και αριθμητικοί γρίφοι που ένας μαθηματικός θα μπορούσε να λύσει μόνο με σύστημα δευτεροβάθμιων εξισώσεων (!) αν δεν έχει γνώσεις μετρήματος αιγοπροβάτων!

   Η όλη εργασία του Θ. Καλαντζή παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον όχι μόνο για τους νοσταλγούς της ποιμενικής ζωής των πατέρων τους αλλά κυρίως για όσους γεννήθηκαν και ζουν κάτω από τους τοίχους και τους ίσκιους των τσιμεντουπόλεων που υψώνουν παραπετάσματα όχι μόνο προς τη φύση αλλά και προς τη θέαση της ιστορικής μνήμης χιλιάδων χρόνων, της "εκτός των τειχών" και της "εκτός της τηλοψίας". Και σ΄ αυτή τη θέση, την επιβεβλημένη για την εποχή μας, μιας "άγνωστης" κι απόμακρης για πολλούς μνήμης, συντελεί το βιβλίο του Θ. Καλαντζή ο οποίος με την απλή γλώσσα που γράφει και το γεμάτο  συναισθηματική φόρτιση γλαφυρό ύφος του (τόσο απλό και ανθρώπινα φορτισμένο, που σου δίνει την εντύπωση ότι ο συγγραφέας αισθάνεται μακρινός απόγονος εκείνων των ταπεινών βοσκών που αξιώθηκαν να καταθέσουν την αγάπη τους στη φάτνη που γεννήθηκε ο Χριστός μας ) κάνει προσιτό στον αναγνώστη έναν κόσμο ολόκληρο. Τον κόσμο που τραγούδησε τις ώρες της μοναξιάς του ο τσοπάνος με τη φλογέρα του ακριβώς όπως ο Πάνας της μυθολογίας με το σουραύλι του στα σύνδεντρα της Αρκαδίας την ώρα που οι νύμφες κι οι νεράιδες χόρευαν τριγύρω από τα κοπάδια του.

εφ. Ο ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΟΣ των Πατρών, φ.597/19-1-2019

Τυχαίες εικόνες

acheloos3.jpg

Αναλυτικά ο καιρός ΕΔΩ

Πεταλούδες στο χωριό

im3.jpg